W kuchni zero waste chodzi nie o perfekcję, lecz o rozsądne wykorzystywanie produktów. Wiele części warzyw, które zwykle trafiają do kosza, nadal nadaje się do jedzenia albo może przydać się podczas gotowania. Obierki, łodygi, liście i końcówki można zamienić w bulion, pesto, kiszonki, dodatki do obiadu czy aromatyczne przyprawy.

Polska kuchnia daje pod tym względem wiele możliwości. Ziemniaki, marchew, pietruszka, seler, kapusta i buraki często pojawiają się w codziennym jadłospisie, a ich resztki łatwo wykorzystać w nowych daniach. Wystarczy odrobina planowania i kilka prostych nawyków.

Od czego zacząć kuchnię zero waste?

Najpierw warto przyjrzeć się temu, co najczęściej wyrzucamy. Dobrym rozwiązaniem jest odkładanie resztek warzyw do kilku osobnych pojemników. Część można wykorzystać od razu, a część zamrozić na później.

Przed użyciem warzywa należy dokładnie umyć. Jeśli planujesz wykorzystać skórki, najlepiej wybierać warzywa świeże, zdrowe i bez oznak pleśni. Nie używaj fragmentów nadgniłych, bardzo zwiędniętych ani tych, które miały kontakt z zabrudzoną powierzchnią.

Przydatny podział wygląda tak:

– obierki i końcówki przeznacz na bulion;

– liście i łodygi wykorzystaj do pesto, farszu lub sałatki;

– ugotowane resztki dodaj do zupy, placków albo zapiekanki;

– nadmiar świeżych warzyw zamroź lub ukisz;

– twarde fragmenty wysusz i zmiel na domową przyprawę.

Domowy bulion z resztek warzyw

Jednym z najprostszych sposobów na ograniczenie marnowania jedzenia jest przygotowanie bulionu z warzywnych końcówek. Można wykorzystać między innymi obierki marchewki, korzeń pietruszki, kawałki selera, końcówki pora, liście kapusty, łodygi natki i fragmenty cebuli.

Do pojemnika przeznaczonego do zamrażania odkładaj umyte resztki. Gdy zbierze się ich odpowiednia ilość, przełóż je do garnka i zalej wodą. Dodaj liść laurowy, ziele angielskie, pieprz oraz odrobinę soli. Całość gotuj na małym ogniu, aż warzywa oddadzą smak.

Po przecedzeniu bulion można wykorzystać jako bazę do:

– zupy jarzynowej;

– krupniku;

– sosu warzywnego;

– risotta;

– kaszy lub ryżu;

– duszonych warzyw.

Bulion można przechowywać w lodówce przez krótki czas albo zamrozić w małych porcjach. Foremki do lodu sprawdzą się wtedy, gdy potrzebujesz niewielkiej ilości aromatycznego wywaru do sosu.

Łodygi i liście, które zasługują na drugą szansę

Łodygi brokułu, kalafiora czy jarmużu często są twardsze niż różyczki lub liście, ale po odpowiednim przygotowaniu mogą być smacznym dodatkiem. Wystarczy obrać zdrewniałą część i pokroić miękki środek w cienkie plasterki.

Pesto z liści i natki

Do domowego pesto można wykorzystać natkę marchewki, liście rzodkiewki, łodygi pietruszki, liście selera lub miękkie łodygi jarmużu. Zblenduj je z olejem, pestkami słonecznika, czosnkiem i odrobiną soku z cytryny. Jeśli chcesz, dodaj tarty ser lub jego roślinny zamiennik.

Takie pesto pasuje do makaronu, kanapek, pieczonych ziemniaków i kaszy. Możesz też przełożyć je do małych słoiczków i przechować w lodówce przez kilka dni.

Łodygi w zupie i na patelni

Posiekane łodygi brokułu, liście kalafiora oraz twarde części pora dobrze sprawdzą się w zupie krem. Można je również krótko podsmażyć z cebulą, a następnie dodać do omletu, farszu naleśnikowego lub warzywnej tortilli.

Łodygi i liście warto kroić drobniej niż delikatne części warzyw. Dzięki temu szybciej zmiękną i łatwiej połączą się z pozostałymi składnikami.

Obierki ziemniaków i marchewki

Obierki ziemniaków można wykorzystać do przygotowania chrupiącej przekąski. Dokładnie je umyj, osusz, wymieszaj z niewielką ilością oleju oraz przyprawami i upiecz do zrumienienia. Dobrze pasują do nich papryka, czosnek, majeranek lub rozmaryn.

Taką przekąskę należy przygotować wyłącznie z czystych, zdrowych ziemniaków. Nie używaj skórek z ziemniaków zielonych, kiełkujących ani mocno uszkodzonych.

Obierki marchewki możesz dodać do bulionu, a także wysuszyć. Po zmieleniu powstanie aromatyczny dodatek do zup, sosów i dań jednogarnkowych. Podobnie można postąpić z końcówkami pietruszki i selera, pod warunkiem że są świeże i dokładnie umyte.

Warzywne placki, kotleciki i farsze

Gotowane warzywa, które zostały po obiedzie, nie muszą być podgrzewane w tej samej formie. Ziemniaki, marchew, pietruszkę, dynię czy brokuły można rozgnieść i połączyć z jajkiem, płatkami owsianymi albo bułką tartą. Dopraw masę pieprzem, ziołami i odrobiną soli, a następnie uformuj placki lub kotleciki.

Resztki warzyw można także dodać do:

– farszu do pierogów;

– nadzienia do naleśników;

– zapiekanki ziemniaczanej;

– sosu pomidorowego;

– pasty kanapkowej;

– warzywnych muffinek.

Dobrym sposobem na wykorzystanie niewielkich ilości różnych składników jest zapiekanka. Wystarczy połączyć warzywa z ugotowaną kaszą, makaronem lub ziemniakami, dodać sos i zapiec całość w naczyniu żaroodpornym.

Kiszenie i marynowanie końcówek warzyw

Kiszenie to tradycyjna metoda, która pozwala przedłużyć trwałość wielu warzyw. Do słoika można włożyć między innymi łodygi rzodkiewki, kawałki marchewki, głąb kapusty, końcówki kalafiora czy cienko pokrojone łodygi brokułu.

Warzywa powinny być świeże i dokładnie umyte. Zalej je solanką przygotowaną z wody i soli, a następnie trzymaj w czystym naczyniu zgodnie z wybranym przepisem. Po uzyskaniu odpowiedniego smaku przechowuj je w chłodnym miejscu.

Marynowane końcówki warzyw mogą być dodatkiem do kanapek, sałatek, obiadu lub deski przekąsek. Ich kwaśny, wyrazisty smak ożywia proste dania.

Planowanie zakupów ogranicza odpady

Wykorzystywanie resztek jest łatwiejsze, gdy zakupy są dobrze zaplanowane. Przed wyjściem do sklepu sprawdź zawartość lodówki i spiżarni. Zapisz produkty, które trzeba zużyć w pierwszej kolejności, i zaplanuj na ich podstawie dwa lub trzy posiłki.

Pomocne zasady to:

– kupuj warzywa w ilości dopasowanej do domowych potrzeb;

– przechowuj produkty zgodnie z ich wymaganiami;

– zamrażaj nadmiar, zanim straci świeżość;

– opisuj mrożonki datą i zawartością;

– raz w tygodniu przygotuj danie z resztek.

Nie każda część warzywa musi trafić na talerz. Twarde, zdrewniałe fragmenty, pestki niektórych warzyw i resztki nienadające się do jedzenia można przeznaczyć na kompost, jeśli masz taką możliwość. Najważniejsze jest świadome podejście i szukanie prostych zastosowań dla produktów, które już znajdują się w domu.

Kuchnia zero waste po polsku może być praktyczna, oszczędna i pełna smaku. Z kilku obierek powstaje bulion, z liści pesto, a z ugotowanych warzyw placki lub farsz. Dzięki takim rozwiązaniom codzienne gotowanie staje się bardziej kreatywne, a ilość wyrzucanego jedzenia stopniowo maleje.